هواشناسی کشاورزی

هواشناسی کشاورزی

سخن نخست اثرگذاری جنگ و ابَر ِال‌نینوی پیش‌بینی شده بر تولید کشاورزی جهانی و ایران

سخن سردبیر

نویسنده
محمود رائینی سرجاز
دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری
10.22125/agmj.2026.253020
چکیده
«اثر پروانه» این ایده را می‌پروراند که حتی تغییرات بسیار اندک، مانند بال زدن یک پروانه در آمازون، می‌تواند بر برآیند مسیر جابجایی توده‌های هوا در دوردست هم اثرگذار باشد. ازاین‌رو دستکاری‌های کلانِ انسان‌برساخته‌ای، همچون راه‌اندازی جنگ، و برگذاری بازی‌های جام جهانی فوتبال، می‌توانند حجم کلانی از گازهای گلخانه‌‌ای را وارد نیوار کنند، و بر گرمایش جهانی و فرا-پویایی توده‌های هوا و رفتار جو اثر بگذارند. برآوردهای اولیه نشانگر آن است که رد پای کربنی بازی‌های فوتبال امسال نزدیک به دو برابر بیشتر از دوره پیشین در قطر می‌باشد.
همسو با این برآوردها، داده‌ها گویای آن هست که در دو هفته نخست جنگ ویرانگر کنونی با ایران نزدیک به 5 میلیون تُن دی‌اکسیدکربن وارد نیوار زمین شده است. این مقدار تقریبا معادلِ انتشار سالانه 84 کشور می‌باشد. ازاین‌رو، این جنگ افزون بر آسیب‌های جانی و اقتصادی ویرانگر، می‌تواند در نیروبخشی به برخی پدیده‌های هواشناختی کنونی و اقلیم آینده هم اثرگذار باشد. این جنگ افزون بر گسیل حجم کلانی از گازهای گلخانه‌ای به نیوار زمین، بر فزونی تغییراقلیم و بر بیش‌نیروگیری پدیده اِل‌نینو، و کاهش دسترسی کشورها به نهاده‌های کشاورزی، مانند کودهای شیمیایی، نیز اثرگذار باشد.
پیش‌نمایه‌های کنونی اقلیمی گویای شکل‌گیری چهارمین ابَر ‌اِل‌نینو در دوره ابزارسنجی هواشناسی در پاییز و زمستان 1405 می‌باشد. هم‌زمان، درگیری‌های پیرامون تنگه هرمز می‌تواند عرضه و در پی آن کاهش دسترسی به کوده‌های شیمیایی در بازارهای جهانی را بیش از پیش بکاهد. این رخداد می‌تواندکشورهای آفریقایی و آسیای جنوب شرقی را به‌ویژه، تحت تاثیر قرار دهد، زیرا اِل‌نینو، در این گستره اغلب با خشکسالی‌های درازمدت و کاهش فرآورده‌های کشاورزی همراه است. ‌رخداد دوره‌ای پدیده ال‌نینو و همزمانی آن با بارندگی‌های موسمی آسیا نیز می‌تواند شدت رخدادهای حدی جوی را در سراسر شبه قاره هند و خاور دور افزایش دهد و فشار بیشتری بر تولید غذا وارد کند.
اثر هم‌انباشتی آسیب خشکسالی، کمبود نهاده‌های کشاورزی، و فزونی بهای فرآورده‌های تولیدی می‌تواند پی‌آیندی از این دگرگونی‌های منطقه‌ای و جهانی باشد. برپایه گزارش روزنامه گاردین این هراس، فراگیر و جهانی هست، چون بر انرژی، کودهای شیمیایی، باربری، ارزش خوراکی‌ها، بازرگانی و روابط جهانی اثر خواهد گذاشت.
پیداست که ایران در کانون ویرانگر پیآمدهای زنجیره‌ای این جنگ ناخواسته، همراه با دگرگونی‌های اقلیمی و هواشناختی خواهد بود. جنگ، شتاب گرفتن تغییرات اقلیمی و افزایش غیرقابل‌پیش‌بینی بودن وضعیت هوا، همگی بر نیاز فوری به گام‌های عملی سازگاری تأکید دارند. در چنین شرایط ناخوش‌آیندی، به ویژه برای ایران، امنیت غذایی از اهمیت بالایی برخوردار است. ازاین‌رو تمرکز باید بر مدیریت بهتر خطر سیلاب، برداشت کارآمد رواناب برای کشاورزی و توسعه حوضه‌های آبخیز، آبخوان‌داری، مهار فرسایش خاک و بهره‌بری بهینه از بارش‌های شدید در زمان وقوع آن‌ها باشد. پیگیری این خواسته‌ها نه‌تنها تاب‌آوری کشاورزی را افزایش می‌دهد، بلکه به کشور کمک می‌کند تا برای افزایش تعداد و شدت مخاطرات طبیعیِ مرتبط با اقلیم که در ماه‌ها و سال‌های آینده انتظار می‌رود، آماده‌تر شود.
کلیدواژه‌ها
هواشناسی کشاورزی
موضوعات