دریاچه اورومیه و تراژدی رو به خشکی نهادن آن چندین سال است که توجه عامه مردم را به خود جلب کرده است. حساسیت جامعه نسبت به ناخوشی این بستر آبی که روزی جلوه و زیبایی طبیعی با شکوهی داشت و از سلامت کامل برخوردار بود و اینک در بستر بیماری خدای ناکرده لا علاج بی آبی گرفتارآمده و به سختی نفس میکشد بسیار قابل درک و ملموس است. این دریاچه که بزرگترین دریاچه شور خاورمیانه و ششمین دریاچه بزرگ آب شور دنیا است آنقدر نزد مردم ایران عزیز است که اغلب جویای احوال آن و دلایل رو به خشکی نهادنش میباشند. اخبار مربوط به آن را پیگیری میکنند، تصاویر ماهوارهای گذر ابرهای بیباران بر فراز حوضه را در نقشههای هواشناسی با حسرت مینگرند و به دنبال توجیه یا مقصر میگردند. برخی از دستاندرکاران فضای مجازی هم خواسته و یا نا خواسته بر موج کنجکاوی معصومانه مردم سوار میشوند و این وضعیت اقلیمی را به عللی که استناد علمی معتبری ندارد نسبت میدهند. از تأثیر پروژه هارپ که از داخل یونوسفر بارش روی ایران را کنترل میکند سخن میگویند، یا تغییر آلبدوی روی دریاچه اورومیه را دلیل کم بارشی حوضه اورومیه ذکر میکنند و یا آزاد شدن گازهای متان محبوس در یخهای قطبی را مقصر میشمارند و دست آخر از دیوار کوتاه تغییر اقلیم بالا میروند که البته همه این فرضها وپیشفرضها قبل از آنکه پشتوانه پژوهشی و علمی معتبری پیدا کنند خوانندههایی در فضای مجازی پیدا مینمایند .من در یکی از گروههای تلگرامی عکسی ماهوارهای و مستند از پوشش برفی نواحی شمال و غرب آذربایجان دیدم که همه جا از جمله اطراف دریاچه وان در ترکیه و دریاچه سِوان در ارمنستان را محاط در پوشش برف نشان میداد در حالیکه بخش بزرگی از حوضه دریاچه اورومیه به خصوص اطراف آن خالی از برف بود و این وضعیت اقلیمی به تغییر اقلیم نسبت داده شده بود .حقیقت این است که تغییر اقلیم پدیدهای بزرگمقیاس و فراگیر است و ربطی به شرایط محلی ندارد. اگر افزایش دما یا کاهش بارش ناشی از پدیده تغییر اقلیم باشد، این تغییر در گستره ماکرو مشاهده میشود نه در مقیاس محلی و یا حتی منطقهای. در دروس اقلیمشناسی کلاسیک میخوانیم که مهمترین عوامل مؤثر در بارش به ترتیب اهمیت ارتفاع، عرض جغرافیایی و فاصله از منابع آبی تغذیه کننده ابرهاست. به عبارت دیگر تغییرات بارندگی تابع حداقل سه متغیر اصلی ارتفاع، عرض و فاصله از منابع رطوبتی است. این سه عامل را برای این سه دریاچه بررسی میکنیم : ۱) ارتفاع دریاچههای مورد بحث با هم متفاوت است :
اورومیه: حدود ۱۲۷۰ متر
وان: حدود ۱۶۴۰ متر
سِوان: حدود ۱۹۱۰ متر
۲) عرض جغرافیایی :
اورومیه: حدود ˚ 37 و 42ꞌ
وان: حدود ˚38 و 38ꞌ
سوان: حدود ˚40 و 30ꞌ
3) جریانات رطوبتی منطقه غربی یا شمال غربی است. ترکیه محاط در مدیترانه، دریای اژه و دریای سیاه است و نزدیک به منابع آبی است. اورومیه نسبت به خط جریان رطوبت از هردو دریاچه دیگر دورتر است . با این آرایش جغرافیایی، آنچه از نظر اقلیمشناسی (و نه هواشناسی) در منطقه و حتی در گستره ایران در حال حاضر وجود دارد، کاملاً طبیعی است و تغییر اقلیم فقط به طور عادلانه «آنچنان را آنچنانتر میکند». بررسی مسائل مدیریت منابع آب که صد البته شایسته بحثی جداگانه است.
